تمدن جيرففت

1 کهن جیرفت

پیش گفتار

قدیمی ترین تمدن شناخته شده جهان تمدن جیرفت است، که فعلاً شامل شهرها و مناطق باستانی استان های کرمان و سیستان است، امید است جوانان باهوش هر استان، نسبت به کشف بخشی از این تمدن اقدام کنند. در داستان های باستانی سومری از کشوری به نام اربَتّە (اربت) سخن رفته، که نسبت به میان رودان در مشرق زمین واقع شده بود. گفته شده ارَتّە کشور پهناوری بود، و نخستین پادشاهی جهان را داشت، و سرزمینها و اقوام منطقه را زیر نفوذ فرهنگی خود اداره می کرد، عدالت را در جهان بر قرار، و مردم را با قانون آشنا کرده، و به آنها یاد داده برادرانه در کنار یکدیگر زندگی کنند، و به دینها و عقاید یکدیگر احترام بگذارند، و از تعدی بهم خودداری کنند. اهل تاریخ از این تمدن بی خبر بودند، تا آنکه در سال ۱۳۷۹ نشانه های یک تمدن بزرگ و کهن یافت شد. تمدنی در مرکز جنوب شرقی ایران، که کلیت نظریۀ پیدایش تمدن های جهانی را زیر و رو کرد، زیرا معلوم گردید که اینجا زادگاه و گهواره تمدن است. منبع: فیلم های مستند، اینترنت و اطلاعات شخصی، ادامه دارد و بازنویسی می شود.

پرسش: آیا ارَتبّە (اربت) همان آریا ته (آریا) یا اورتی (اور) یا ارب (عرب) است؟

پرچم شهداد اولین پرچم جهان ــ صفحه فلزی مربع شکل از جنس مس، به ابعاد 23 در 23 سانتیمتر، با میله ای که بالای آن عقاب بال گشوده قرار دارد. نقش های روی درفش بسیار شگفت انگیزند، گویی داستانی را تعریف می کنند، داستانی از نعمت، آب، نخل، و سپاس. در وسط درفش مردی خدای گونه بروی صندلی نشسته است، شکل این صندلی بعد ها در آثار رومی دیده می شود. بوضوح مشخص است مرد نشسته بر صندلی شخص مهمی است، بزرگتر از دیگران، دستی به کمر و دستی بسوی زنی دراز کرده، که آن زن نیز گویا مهم است. دو زن فرو دست و یک زن دور تر، همگی کوزه هایی برای پیشکش در دست دارند. درفش با زیبایی تمام به تصویر خورشید و کوه و آب و برف و نخل و شیر آراسته شده است، و یادگاری گویا از داستان ناشناخته نیاکان ماست، که ابتدای تاریخ تمدن را خبر می دهد.

زبان مردم تمدن جیرفت

شهر جیرفت

در سال 2001 پس از سیل عظیم در بستر هلیلرود، هزاران قطعه ظروف سنگی تراشیده شده با نقوش پیچیده و با موضوعات مشخص، شامل انواع مختلف گیاهان، درختان (بخصوص خرما)، حیوانات مانند بز، گاو نر، مار، پلنگ، عقرب، حیوانات ترکیبی و جنگل های خیالی، اشکال اسطوره ای و معماری، که تا آن زمان زیر خروارها خاک مدفون مانده بود، نمایان شد. روز بعد تعداد زیادی از افراد در جست و جوی گنج و آثار چند هزار ساله، به حاشیه هلیل رود هجوم آوردند. آنها منطقه را به قطعات شش متر مربعی تقسیم کردند، تا هر کس بتواند سهمی از این گنجینه ببرد. کار این مردم روستایی تا مدتی به دلیل ناشناخته بودن منطقه تداوم یافت، و آثار تاریخی مهمی از دست رفت. اما در اواخر همان سال بود که با پیگیری رسانه ها و علاقمندان به میراث فرهنگی کشور، هیات هایی از سوی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری برای شناسایی بیشتر به منطقه فرستاده شدند، که حاصل آن ثبت بیش از 80 محوطه باستانی و آغاز کاوش های باستان شناسی در این منطقه بود. گرچه کاوش های این گروه به کشف تندیسها و ظروف منحصر به فردی، مانند آنچه توسط افراد محلی خارج شده بود پایان نیافت، ولی این گروه توانست ساختاری قدیمی در این سایت پیدا کند، که جزو زیگوراتها دسته بندی شد. همچنین در این کاوش، شش گور، یک مرکز صنعتی و تعداد زیادی اشیای دیگر یافته شد، که در میان آنها 25 مهر وجود داشت. مهمتر از همه یک لوح گلی که نخستین سند خدشه ناپذیر از خط و نوشتار به حساب می آید یافته شد.

عکس هایی از منطقه باستانی جیرفت، عکس شماره های 6 و 4145.

شرایط مطلوب آب و هوایی در جیرفت و وجود انواع محصولات کشاورزی، موجب شد تمدنی در این منطقه شکل بگیرد، که در دوره باستان بهشت جهان محسوب می شده است. به گفته باستان شناسان، این منطقه باستانی به قدری غنی است، که کار های پژوهشی در این منطقه تنها قطره ای از دریاست، در واقع جیرفت سر فصل جدیدی را در تاریخ ایران و جهان باز خواهد کرد. محوطه باستانی جیرفت در استان کرمان، و نزدیک به شهر جیرفت، به طول 400 کیلومتر در حاشیه رودخانه هلیل رود، از کوه های هزار و لاله زار تا رودخانه جازموریان، محوطه های تاریخی بسیاری شناسایی شده، و به نظر می رسد در حدود 7 هزار سال پیش، مرکز نخستین تمدن بزرگ و با شکوه جهان بوده است. تا مدتها چنین تصور می شد که کهن ترین تمدن جهان در سومر عراق پای گرفته است، امّا کشف یک زیگورات (معبد) عظیم با قدمت بیش از پنج هزار سال، آثار سنگی بسیار، و همچنین کتیبه های آجری به خطی ناشناخته از منطقه جیرفت ایران، باعث شد باستان شناسان با بررسی دوباره کتیبه هایی که از پیش در مناطق مهم باستانی کشف شده بودند، اطلاعات بیشتری در باره این تمدن عظیم و ناشناخته به دست آورند، در نهایت پس از تحقیقات فراوان به تعدادی کتیبه دست یافتند.

از شهر جیرفت به نام های ارت، مکن، جارفت، گدر، جردس، جیربت، دسبوس، دقیانوس، دوزاری، رئوبارلس، قمادین، کارمانیا، کامادی، کمادی، سبزواران، و... یاد شده است. مورخین و جهانگردان عقیده دارند، که شهر جیرفت بر اثر سیل بنیان کن نابود گردیده، خرابه های شهر قدیمی جیرفت در یک کیلومتری جیرفت فعلی (سبزواران) قرار دارد. گویند جیرفت از دو کلمه �جیر� به معنی (پست و پایین) و �افت� به معنی (افتاده) تشکیل شده است، و به طور کلی جیرفت به معنی (جلگه پست آبرفتی) است. ماجرای سیل عظیم جیرفت و هلیل رود، یاد داستان طوفان نوح را زنده می کند.

در یک کتیبه بدست آمده از خرابه های شهر اوروک (یا اور در جنوب بین النهرین)، داستان کشمکش میان پادشاه سومر با فرمانروای سرزمین ثروتمندی به نام ارت ثبت شده، در این داستان حماسی که در اوایل هزاره دوم پیش از میلاد و به خط میخی سومری نگاشته شده، چنین آمده است: روزی انمرکار (پادشاه شهر اوروک) با فرستادن نماینده ای، از حاکم ارت می خواهد تا استادان هنرمند و سنگ های گرانبها را برای ساخت معبد به اوروک بفرستد. حاکم ارت هم در ازای فرستادن سنگ ها، از پادشاه اوروک تقاضای غلّه می کند، انمرکار غلّه را می فرستد، اما حاکم ارت از فرستادن سنگ ها سر باز میزند.

ده سال بعد، انمرکار دوباره قاصدی به سرزمین ارت می فرستد، و تقاضای خود را تکرار می کند، عاقبت دو پادشاه به تفاهم می رسند، و حاکم ارت هنرمندان و سنگ های زینتی را به سومر می فرستد. در کتیبه دیگر، پادشاه سومری سعی کرده بود با گذر از شهر شوش، و 7 رشته کوه، به سرزمین ارت یا ارتا حمله کند.

بررسی دقیقِ این کتیبه ها و آثار کشف شده این نظریه را می رساند، که شهر افسانه ای و گمشده ارت که در شرق ایران قرار داشته، به احتمال زیاد همان جیرفت است. متن این کتیبه ها بیانگر آن است، که حدود پنج هزار سال پیش، میان بازرگانان ارت و بین النهرین ارتباط پیوسته ای وجود داشته، و هنرمندان چیره دست ارت در ساخت کاخ ها و معابد به سومری ها کمک کرده اند. در واقع تمدن عظیم سومر وامدار هنرمندان و صنعتگران جیرفت است.

در حاشیه غرب هلیل رود، در پشته بهجرد تا هوکرد آثاری از تمدن کهن، با هزاران قطعه سفال و آجر وجود دارد، که به آن دقیانوس گویند، و سالهاست که محل تاخت و تاز قاچاقچیان آثار عتیقه است. در اساطیر و افسانه های محلی آمده است، ساختمان های قدیمی جیرفت از بهجرد تا کنارصندل به گونه ی به هم متصل بوده، که بزغاله می توانست بر پشت بام خانه ها، تمام مسیر30 کیلومتری را طی کند، این موضوع نشانی از عظمت و بزرگی شهر دقیانوس دارد. در طول 400 کیلومتر رودخانه هلیل تاکنون بیش از 100 منطقه غنی باستانی شناسایی شده است. یکی از بقایای این تمدن عظیم تپه کنارصندل است، که در 30 کیلومتری جیرفت قرار دارد، سازه های خشتی آن که به عنوان مرکز مذهبی استفاده می شده است، و در بالای آن معبدی قرار دارد، یکی از عظیم ترین زیگورات های یافت شده در دنیا، با بیش از چهار میلیون خشت است، این تپه قسمتی از شهری بوده، که یک طرف آن وسعت دو کیلومتر داشته است، درباره این منطقه کار چندانی انجام نشده است. مسئولین منطقه می گویند، 5 سال کار در مقابل 100 سال کار در بینالنهرین و خوزستان، چیزی نیست، در خوزستان فرانسویها با 2 هزار کارگر کار می کردند، در حالی که اینجا کارگرها در نهایت 200 نفر بودند.

2 ــ اگر شهر کهن تمدن جیرفت جی بوده باشد، پس می تواند رود خانه جیحون نوشته شده در کتاب های دینی قدیمی مانند تورات، می تواند هلیل رود کنونی باشد، که در آن زمان بدلیل گرمایش زمین و آب شدن یخچال های کوه های شمال استان کرمان، بسیار پر آب و سیل خیز بوده است. همچنین می تواند شهر سوختهسی نامیده می شده، بمعنی دیدگان و روشنایی، که بعدها سین و چین و سان و... شد. سیحون رودی پر آب بوده، که از این شهر می گذشته و اثر آن همچنان باقی است، در این دو مورد تحقیقات بیشتری لازم است.

برچسبها: همه چیز در مورد جیرفت, درمورد جیرفت, مقاله درمورد جیرفت, انشا در مورد جیرفت, جیرفت

+ نوشته شده توسط یاسین امیری در چهارشنبه بیست و چهارم آبان ۱۳۹۶ و ساعت 18:56 |